جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی
معرفی جایزه
مقدمه
از زماني كه مدل تعالي سازماني به سازمان هاي كشورمان معرفي شده است، يعني از حدود ده سال پيش، همه آنهايي كه به نوعي با اين مدلها آشنا بودهاند، اعم از مديران ارشد سازمانها، مديران تعالي سازماني، ارزيابان و متخصصين مديريت، آرزوي داشتن يك مدل بومي را در سر ميپروراندهاند. در سال هاي نخست، به نظر ميرسيد كه هر گونه تغييري در مدلهاي كلاسيك و شناخته شده تعالي سازماني، نيازمند استدلال و توجيه خاصي است كه آن هم مستلزم كسب تجربه در سازمانهاي ايراني و استخراج زمينههايي بود كه كاربران مدل در عمل با آن به مشكل برميخوردند.
امروز، با كوله باري كه آكنده از هشت سال كسب دانش و تجربه وسيع و گرانقدر در اجراي مدل تعالي سازماني كه منتج از ارزيابي سازمانهاي فراواني در چارچوب جايزه ملي بهرهوري و تعالي سازماني در كشور است، و در سطوح مختلف مديران ارشد، مديران تعالي سازماني، ارزيابان، مدرسين و همه آنهايي كه به نوعي با اين مدل سرو كار داشتهاند، كسب شده است، اين اطمينان حاصل آمده است كه ميتوان به سوي تدوين يك مدل بومي حركت كرد.
ويژگي هاي يك مدل بومي و ضرورياتي كه لازمه بومي بودن يك مدل مديريتي است را از زواياي مختلفي ميتوان مورد توجه قرار داد. اما آنچه از بيشترين اهميت برخوردار است، در بعد كلان، تبيين ويژگيهاي ارزشي مبتني بر اصول اعتقادي و فرهنگي جامعه اسلامي- ايراني، هم سويي با راهبردها و خطمشيهاي نظام مديريتي كشور و رهنمودهاي مقام معظم رهبري در بيان ويژگي هاي ايراني- اسلامي پيشرفت، و در ابعاد سازماني، پرداختن به نيازهاي مديريتي سازمانهاي ايراني به ويژه از ديدگاه سهولت در كاربرد مدل، رفع ابهامها و پيچيدگيها، رعايت شفافيت بيشتر در نوشتار و تاكيد برآنچه كه در نظام مديريت سازمانهاي ايراني از اهميت و اولويت بيشتري برخوردار است را ميتوان برشمرد.
آنچه كه در پيش رو داريد " الگوي تعالي سازماني – ويرايش 90" است كه براي تدوين آن تلاش شده است تا اصول و مفاهيم ارزشي و مهمترين نكات مديريتي در آن لحاظ شود. بديهي است كه نميتوان ادعا كرد اين ويرايش، كمال مطلوب يك الگوي ايراني – اسلامي است، بلكه با اين نيت تهيه شده است كه دستيابي به يك الگوي كامل كه در برگيرنده تمامي ويژگيها باشد، بايد از نخستين ويرايش آن آغاز شود، و با طي كردن مسير تجربه، بر كمال و غناي آن افزوده شود، و در يك مسير تكامل تدريجي، زمينه هاي قابل بهبود آن شناسايي و در جهت ارتقاء آن براي برآورده ساختن تمامي انتظارات، تلاش به عمل آيد. به ويژه اينكه سازمان هاي ايراني با توجه به آشنايي و سابقه استقرار مدلي كه طي هشت سال با آن كار كرده اند، فرصت اين را داشته باشند كه به مرور به سمت يك مدل كاملاً بومي، كه البته بايد اذعان داشت بسياري از ابعاد آن هنوز ناشناخته است، حركت كنند.
"الگوي تعالي سازماني- ويرايش 90" داراي چهار ركن است:
اصول ارزشي تعالي سازماني، كه دوازده اصل را براي تبيين فضايي كه سازمان هاي متعالي در آن حركت ميكنند و استراتژيها و تمامي برنامههاي خود را بر پايه آنها استوار ميسازند، معرفي ميكند.
مفاهيم محوري تعالي سازماني، كه به عينيت يافتن هشت مفهوم محوري در سازمان هاي متعالي ميپردازد و ويژگيهاي عيني و عملي يك سازمان متعالي را به تصوير ميكشد.
معيارهاي تعالي سازماني، كه چارچوب يكپارچه و فراگيري را شامل يازده معيار، براي مديريت زواياي مختلف سازمان در جهت تحقق مفاهيم محوري و بر پايه اصول ارزشي تعالي سازماني، معرفي ميكند.
منطق ارزيابي، كه ميزان پيشرفت سازمان را در مسير تعالي سازماني تعيين ميكند و به سازمانها كمك ميكند تا نقاط قوت و زمينه هاي قابل بهبود خود را بشناسند و براي دستيابي به اهداف خود برنامهريزي كنند. به منظور خودداري از تغييرات وسيع كه ممكن است سازمانها را با مشكل مواجه سازد، منطق ارزيابي كه در سال گذشته به سازمانها معرفي شده است، در ويرايش 90 عينا حفظ ميشود، و به همين دليل در اين نسخه متن آن نيامده است.
لازم ميداند كه مراتب تشكر و تقدير خود را از كليه اعضاء محترم گروه تدوين، كه تمام سعي خود را به عمل آوردند تا با تكيه بر آنچه از دانش و تجربه كه در اختيار داشتند، و با در نظر گرفتن تمامي موازين و معيارهائي كه رعايت آنها را لازمه يك الگوي بومي شناختهاند، كاملترين الگو را در حد وسع خود تدوين و ارائه نمايند، ابراز دارد.
اينك " الگوي تعالي سازماني- ويرايش 90" براي بهرهبرداري در پيش روي شماست. بيشك نظرات اصلاحي و تكميلي كليه صاحبنظراني كه به نوعي با مدل هاي تعالي سازماني آشنائي دارند، براي تكامل اين الگو بسيار ارزشمند خواهد بود. تقاضا دارد با ابراز ديدگاهها و نظرات خود در هرچه كاملتر شدن " الگوي تعالي سازماني- ويرايش 90" مشاركت فعال داشته باشيد. بدون شك، همكاري همه عزيزان مخاطب در اين موضوع مهم، به شكلگيري يكي از ضروريات توسعه مديريت در كشور، كمك شاياني خواهد كرد. براي نيل به موفقيت در اين راه، از خداوند متعال مدد ميجوئيم.
سید مسعود همایونفر
دبیر جایزه ملّی بهرهوری و تعالی سازمانی
اول تیر ماه 1390
اهداف جایزه
جایزه ملّی بهرهوری و تعالی سازمانی اهداف ذیل را مد نظر دارد:
• ایجاد فضای رقابتی برای تعالی سازمانها
• تشویق سازمانها برای انجام عملیات خود ارزیابی و شناخت نقاط قوت و زمینههای قابل بهبود
• ایجاد فضای لازم برای تبادل تجربیات موفق سازمانها
دامنه شمول
كلیه سازمانها و بنگاههای ایرانی كه در زمینههای مختلف فعالیت میكنند، میتوانند متقاضی این جایزه باشند. این جایزه به تفكیك در پنج بخش "ساخت و تولید"، "خدمات"، "بهداشت، درمان و سلامت"، "آموزش" و "عمومی" به اجرا در میآید. هر یك از بخشهای پنج گانه فوق نیز میتوانند در دو گروه "سازمانهای كوچك و متوسط" و "سازمانهای بزرگ" تقسیم بندی شوند كه متناسب با تعداد كاركنان آنها این تقسیمبندی صورت میپذیرد.
سازمانهای با تعداد کارکنان 150 نفر یا بیشتر در گروه سازمانهای بزرگ و سازمانهای با تعداد کارکنان كمتر از 150 نفر، در گروه سازمانهای كوچك و متوسط قرار میگیرند. ملاك محاسبه تعداد كاركنان، میانگین شاغلین سازمان در سه ماهه اول دوره اعطای جایزه است.
لازم به یادآوری است كه سازمانهای متقاضی جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی، متناسب با فعالیت خود در یكی از پنج گروه فوق الذكر مورد ارزیابی قرار گرفته و با یكدیگر مقایسه میشوند.
بخشهای جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی
جایزه ملی بهرهوری و تعالی سازمانی در بخشهای ذیل اجرا میشود:
1. بخش ساخت و تولید
2. بخش خدمات
3. بخش بهداشت، درمان و سلامت
4. بخش آموزش
5. بخش عمومی
در ادامه هر كدام از بخشها به طور مختصر توضیح داده میشوند:
1. بخش ساخت و تولید
كلیه سازمانها یا شعب و نمایندگی آنها كه در زمینه تولید محصول فعالیت كرده و محصولات تولید شده یا فرآیندهای ساخت را به فروش میرسانند، همچنین تولیدكنندگان محصولات كشاورزی، معدن كاوی و ساختمانسازی میتوانند در این بخش از جایزه ملی شركت كنند.
توجه: سازمانهایی كه در بخش ساخت و تولید قرار دارند، انتفاعی هستند.
2. بخش خدمات
كلیه سازمانها یا شعب و نمایندگی آنها كه در زمینه فروش خدمات فعالیت میکنند، میتوانند در این بخش از جایزه ملی شركت كنند.
توجه: سازمانهایی كه در بخش خدمات قرار دارند، انتفاعی هستند.
3. بخش بهداشت، درمان و سلامت
شركتكنندگان در این بخش از جایزه ملی عبارتند از سازمانهایی كه در ارائه خدمات طبی، جراحی و بهداشت و درمان مستقیماً با افراد سر و كار دارند، اعم از انتفاعی و غیر انتفاعی، عمومی، خصوصی، دولتی و نیز برخی از شعب یا نمایندگی سازمانها میتوانند در این بخش از جایزه شركت كنند.
4. بخش آموزش
شركتكنندگان در این بخش از جایزه ملی عبارتند از سازمانهایی كه خدمات آموزشی را در كل كشور ارائه میكنند، اعم از سازمانهای انتفاعی و غیر انتفاعی، عمومی، خصوصی، دولتی و نیز برخی از شعب یا نمایندگی آنها میتوانند در این بخش از جایزه شركت كنند.
5. بخش عمومی
كلیه سازمانهای عمومی دولتی و غیر دولتی و شعب یا نمایندگی آنها میتوانند در این بخش از جایزه ملی شرکت کنند.
توجه: سازمانهایی كه در بخش عمومی قرار دارند، غیر انتفاعی هستند.